Cắt sắt tưởng đơn giản nhưng sai kỹ thuật dễ gây kẹt đá, vỡ đá, mép cháy xanh, bavia lớn và tai nạn. Bài này hướng dẫn quy trình cắt sắt đúng kỹ thuật bằng hai nhóm máy phổ biến: máy cắt sắt 355 mm tại xưởng và máy mài góc cầm tay cho việc tại chỗ. Nội dung gồm chuẩn bị, chọn đá, kẹp vật, thao tác cắt từng loại vật liệu, xử lý sự cố và an toàn. Thông số máy lấy từ trang sản phẩm FEG, GOMES và tài liệu của FEG; kỹ thuật cắt là kiến thức chung của nghề cơ khí.
1. Chọn máy theo việc
Với việc cắt chính xác và liên tục tại xưởng, dùng máy cắt sắt 355 mm như Máy cắt sắt 355mm FEG EG-932 (2.400 W), Máy cắt sắt FEG EG-936B (2.600 W) hoặc Máy cắt sắt FEG EG-935E (2.800 W). Với việc cắt tại chỗ như cắt sắt trên mái, cắt bu lông, cắt thép tấm mỏng và cắt sửa nhanh, dùng máy mài góc 100 đến 125 mm như Máy mài 100mm FEG EG-913B (850 W, 12.000 vòng/phút, đá 100 mm) hoặc máy tay dài Máy mài tay dài 100mm FEG EG-919 (1.050 W, đá 100 mm) để giữ chắc hơn. Xem so sánh ở bài Máy cắt sắt loại nào tốt? và Máy mài góc loại nào tốt?.
2. Chọn đá cắt
Đá cắt phải đúng cỡ với máy: 355 mm cho máy cắt sắt (AVATAR AV-DC355 và HAYNER HN-DC-355, dày 3 mm, lỗ 25,4 mm), 100 đến 125 mm cho máy mài (AV-DC100, AV-DC125 và HN-DC-107, HN-DC-125 theo quy cách). Đá cắt thép, inox Đá cắt thép, Inox AVATAR AV-DC và đá cắt Đá cắt HAYNER HN-DC đều có nhiều quy cách; đối chiếu đường kính, độ dày, lỗ trục và tốc độ tối đa với máy. Với inox, nên dùng đá riêng để tránh nhiễm bẩn bề mặt. Xem bài Đá cắt loại nào tốt?.
3. Chuẩn bị trước khi cắt
- Đánh dấu đường cắt rõ ràng bằng bút hoặc dụng cụ vạch.
- Kiểm tra máy: che chắn, dây điện, ê tô, công tắc.
- Kiểm tra đá: không nứt, mẻ, ẩm; lắp đúng chiều và siết đúng cách.
- Mặc bảo hộ: kính hoặc mặt nạ, bảo vệ tai, khẩu trang, găng, quần áo khó cháy, giày bảo hộ.
- Dọn vật dễ cháy khỏi khu vực; chuẩn bị bình chữa cháy nếu làm việc nơi có nguy cơ.
- Chạy không tải thử vài giây và đứng lệch khỏi mặt phẳng quay của đá.
4. Kẹp vật đúng cách
- Kẹp chắc vật trên ê tô hoặc bàn; vật không được rung hay xoay.
- Đặt đường cắt gần điểm kẹp để hạn chế rung, nhưng đủ xa để đá không chạm ê tô.
- Với vật dài, đỡ cả hai đầu để phần bị cắt rời không kẹp đá.
- Không cầm vật bằng tay khi cắt, kể cả vật nhỏ.
5. Kỹ thuật cắt máy cắt sắt
- Bật máy và để đá đạt tốc độ tối đa trước khi tiếp xúc với vật.
- Hạ đá từ từ và đều tay, không đập đá vào vật.
- Giữ lực ép vừa phải, để đá tự cắt; ép mạnh làm đá nóng, mòn nhanh và dễ kẹt.
- Giữ đá thẳng, không bẻ lắc, không nghiêng trong rãnh cắt.
- Khi cắt xong, nâng đá lên khỏi vật, thả công tắc và chờ đá dừng hẳn.
6. Cắt từng loại vật
| Vật cần cắt | Lưu ý kỹ thuật |
|---|---|
| Sắt hộp, thép hộp | Cắt ở góc thẳng, đỡ chắc hai đầu; vật rỗng dễ rung nên kẹp chắc |
| Thép hình (V, U, I) | Cắt từng mặt, đặt vật để diện cắt nhỏ nhất tiếp xúc với đá; cắt chậm, tránh kẹt đá |
| Ống thép | Kẹp chặt không cho ống xoay; cắt đều tay |
| Thép đặc, thanh tròn | Cắt từ từ; đá mòn nhanh hơn, cần nghỉ để đá và vật nguội |
| Thép tấm mỏng | Kẹp chắc, hỗ trợ vật gần đường cắt để tránh rung và biến dạng |
| Inox | Dùng đá riêng cho inox; cắt chậm để tránh quá nhiệt làm đổi màu mép |
7. Cắt bằng máy mài góc
- Giữ máy bằng hai tay, dùng tay cầm phụ.
- Đặt đá vuông góc với đường cắt, không nghiêng hoặc bẻ lắc.
- Cắt đường thẳng nhẹ nhàng; không dùng đá cắt mỏng để cắt cong trong rãnh hẹp vì dễ kẹt và giật ngược.
- Chống đỡ phần bị cắt rời để không kẹp đá.
8. Giảm bavia và hoàn thiện mép
Cắt xong thường còn bavia (ba via) ở mép. Có thể loại bỏ bằng máy mài với đá mài hoặc đĩa nhám xếp, giũa hoặc dụng cụ chuyên dụng. Mài nhẹ, dùng tốc độ vừa phải để không làm cháy mép. Xem bài Đá cắt, đá mài, nhám: chọn đúng cách.
9. Xử lý sự cố
- Đá kẹt: tắt máy, đợi đá dừng hẳn, nới ê tô hoặc xoay vật để giải phóng đá.
- Đá vỡ: dừng ngay, kiểm tra người xung quanh, tìm nguyên nhân (quá cỡ, ép nghiêng, đá ẩm).
- Máy nóng hoặc có mùi khét: tắt máy để nguội, kiểm tra nguồn và lực ép.
- Cắt chậm hẳn: kiểm tra đá có mòn, không đúng loại, hoặc nguồn điện yếu.
10. An toàn bắt buộc
Không tháo che chắn, không dùng đá quá cỡ hoặc đá hư, luôn kẹp vật, không đứng thẳng hàng với đá, đeo đủ bảo hộ và rút điện khi thay đá. Tia lửa có thể bắn xa nhiều mét nên cần dọn vật dễ cháy. Xem thêm bài Cách dùng máy mài góc an toàn.
Ví dụ quy trình cắt một bộ khung sắt hộp
- Lập bảng cắt: liệt kê chiều dài từng thanh và số lượng; sắp xếp để tận dụng phôi.
- Đặt thanh chặn chiều dài ở máy cắt, kiểm tra bằng thước.
- Cắt thử một thanh và đo lại; nếu sai lệch, chỉnh thanh chặn.
- Cắt hàng loạt, đo kiểm ngẫu nhiên một số thanh để chắc không trôi.
- Làm sạch bavia ở hai đầu bằng máy mài hoặc giũa.
- Xếp thanh thành bó theo chiều dài, ghi nhãn để dễ ghép.
Những thói quen giúp đá bền và đường cắt đẹp
- Để máy đạt tốc độ tối đa trước khi cắt; không bật máy khi đá đang ép vào vật.
- Cắt vật dày từng lượt; nghỉ giữa các lượt để đá nguội.
- Thay đá khi mòn quá nửa hoặc có dấu hiệu bất thường.
- Không để đá chạm sàn hoặc bị va đập khi cất; bảo quản đá nằm phẳng, khô ráo.
- Giữ đường cắt thẳng; đường cắt cong làm đá kẹt và vỡ.
Làm việc ở công trình: những lưu ý riêng
Tại công trình, nền không bằng phẳng và điều kiện thay đổi, nên cần đặc biệt chú ý đến sự ổn định của vật và tư thế. Đặt vật trên giá chắc chắn, tránh đặt vật trên bề mặt trơn. Che chắn tia lửa để không bắn vào vật liệu dễ cháy hoặc người đi lại. Giữ dây điện gọn và không để dây nằm trên đường cắt.
Tóm tắt các điểm cần nhớ
Chọn máy và đá đúng cỡ; kẹp chắc vật; để đá đạt tốc độ trước khi cắt; ép nhẹ và giữ đá thẳng; chờ đá dừng hẳn mới nhả vật; luôn đeo đủ bảo hộ và dọn vật dễ cháy khỏi khu vực. Những điều này áp dụng cho cả máy cắt sắt lẫn máy mài góc.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đá hay bị kẹt khi cắt?
Thường do vật không được đỡ đúng, ép nghiêng đá hoặc vật bị võng kẹp đá. Đỡ chắc cả hai phía đường cắt và giữ đá thẳng.
Mép cắt bị cháy xanh có sao không?
Mép cháy là dấu hiệu quá nhiệt do ép mạnh hoặc cắt chậm; có thể ảnh hưởng cơ tính vật liệu ở mép. Giảm lực ép, dùng đá đúng loại và còn sắc.
Cắt sắt tại công trình không có máy cắt bàn thì sao?
Dùng máy mài góc với đá cắt, kẹp vật chắc và tuân thủ an toàn. Gọi 0967 953 136 để được tư vấn thiết bị phù hợp.
Xem thêm danh mục máy cơ khí và kim loại.
Cần tư vấn chọn máy?
Kỹ sư Viễn Đông hỗ trợ miễn phí
Danh mục sản phẩm liên quan
Cần tư vấn chọn máy? Gọi 0967 953 136 hoặc xem Chọn máy theo công việc.
Bài viết liên quan
Cách dùng máy mài góc an toàn: cắt sắt, mài mối hàn, đánh rỉ đúng kỹ thuậtCách dùng máy mài góc an toàn: chọn đá đúng, lắp và kiểm tra, trang bị bảo hộ, tư thế, hướng tia…
Đá cắt loại nào tốt? Chọn đá cho sắt, inox và bê tôngCách chọn đá cắt cho thép và inox: đối chiếu đường kính, độ dày và lỗ trục với máy mài và máy…
Lưỡi cắt loại nào tốt? Chọn lưỡi cho gạch, sắt và gỗCách chọn lưỡi cắt gạch granite, lưỡi cắt khô, ướt, đa năng và lưỡi cưa gỗ theo cỡ máy, số răng và…