Kìm, kéo và vam là nhóm dụng cụ cầm tay xuất hiện trong gần như mọi nghề: điện nước, cơ khí, hàn, mộc, xây dựng, sửa xe. Điểm chung là chúng khuếch đại lực bàn tay nhờ nguyên lý đòn bẩy để cắt, kẹp hoặc vặn. Dùng đúng loại cho đúng việc giúp thao tác nhanh, giữ dụng cụ bền và giảm nguy cơ tai nạn; dùng sai thì hàm mòn, lưỡi mẻ, chốt rơ và dễ trượt tay. Bài này giải thích nguyên lý, nhận biết từng nhóm dụng cụ, kỹ thuật thao tác đúng và những lỗi thường gặp. Phần giới thiệu mẫu cụ thể chỉ nêu tên và kích thước theo quy cách ghi trên trang sản phẩm AVATAR và HAYNER tại Viễn Đông; vật liệu, độ cứng hay mức cách điện của từng mẫu không được nêu ở đây, bạn xem trên trang sản phẩm hoặc hỏi kỹ thuật viên.
1. Nguyên lý chung: lực đến từ đòn bẩy
Mọi loại kìm và kéo đều là đòn bẩy: chốt xoay là điểm tựa, tay cầm là cánh tay lực, hàm hoặc lưỡi là cánh tay tải. Tay cầm càng dài so với phần hàm thì lực ở đầu hàm càng lớn, nhưng tầm mở và tốc độ thao tác càng giảm. Đây là lý do kìm cộng lực có tay cầm dài cắt được vật cứng mà kìm cắt nhỏ không cắt nổi. Hệ quả thực tế: đừng nối dài tay cầm bằng ống thép hay dùng búa đập vào dụng cụ, vì lực lúc đó vượt giới hạn thiết kế, dễ gãy chốt hoặc nứt thân.
Một nguyên tắc nữa: hàm cắt và hàm kẹp chịu lực tập trung ở vùng nhỏ. Vì vậy luôn đặt vật vào phần hàm gần chốt xoay (nơi lực lớn nhất và hàm ít bị ép lệch), thay vì chỉ kẹp bằng mũi hàm.
2. Nhóm kìm cắt và kìm điện
Kìm cắt dùng để cắt dây điện, dây đồng, dây thép mềm hoặc chân linh kiện. Mẫu trên Viễn Đông là Kìm cắt AVATAR AV-KC01, cỡ 6 inch (150 mm). Kỹ thuật chung của kìm cắt: đặt dây vuông góc với lưỡi, cắt dứt khoát một lần, không bẻ qua bẻ lại vì sẽ làm mẻ lưỡi.
Kìm điện là loại kìm đa năng của thợ điện, dùng để kẹp, uốn và cắt dây. Viễn Đông có Kìm điện AVATAR AV-KD01 và Kìm điện AVATAR AV-KD02 của AVATAR, cùng Kìm điện HAYNER HN-KD02 của HAYNER; theo quy cách, các mã này có các cỡ 6 inch (150 mm), 7 inch (178 mm) và 8 inch (200 mm). Về an toàn điện, nguyên tắc nghề là ngắt nguồn, kiểm tra không còn điện rồi mới thao tác. Nếu bắt buộc làm việc gần phần có điện, chỉ dùng dụng cụ có ghi rõ mức điện áp cách điện định mức trên tay cầm và còn nguyên lớp bọc; trang sản phẩm là nơi để bạn xác nhận thông tin này cho từng mẫu.
3. Kìm nhọn
Kìm nhọn có phần mỏ thon, dùng để luồn vào chỗ hẹp, uốn đầu dây, gắp chi tiết nhỏ. Kìm nhọn AVATAR AV-KN01 có hai quy cách: 6 inch (150 mm) và 8 inch (200 mm). Kìm mỏ thon không phù hợp để vặn bu lông hay kẹp vật nặng, vì mỏ mảnh dễ bị cong khi chịu lực lớn.
4. Kìm chết: cơ cấu khóa và các kiểu miệng
Kìm chết (kìm khóa) hoạt động theo cơ cấu khớp gối: khi bóp tay cầm vượt qua điểm chết, hàm khóa lại với lực kẹp lớn mà không cần giữ tay. Vít ở đuôi cán chỉnh độ mở ban đầu. Cách chỉnh chuẩn là kẹp vào vật, vặn vít sao cho cần bóp dứt khoát mới khóa được: lỏng quá thì lực kẹp yếu, chặt quá thì khó mở và nhanh mỏi tay. Viễn Đông có nhiều kiểu miệng của AVATAR:
- Kìm chết miệng thẳng AVATAR AV-KCT01: miệng thẳng; quy cách 5 inch (125 mm) và 10 inch (250 mm).
- Kìm chết miệng nhọn AVATAR AV-KCN01: miệng nhọn; có hai quy cách theo mã đặt hàng.
- Kìm chết miệng cong AVATAR AV-KCC01: miệng cong; quy cách 5 inch (125 mm) và 10 inch (250 mm).
- Kìm chết miệng chữ C AVATAR AV-KCC02: miệng chữ C, cỡ 10 inch (250 mm).
- Kìm chết miệng chữ V AVATAR AV-KCV02: miệng chữ V.
- Kìm chết miệng kẹp AVATAR AV-KCK02: miệng kẹp.
- Kìm chết miệng dây xích AVATAR AV-KCX02: kiểu dây xích, nhìn trên ảnh sản phẩm là dây xích quấn quanh vật cần giữ.
Lưu ý chung: kìm chết giữ chặt vật nhưng không thay thế cờ lê khi cần siết bu lông đúng lực. Dùng kìm chết vặn bu lông chỉ nên là giải pháp tạm khi cạnh bu lông đã mòn.
5. Kìm nước và kìm Thụy Điển
Đây là nhóm dụng cụ vặn ống và đai ốc lớn trong lắp đặt nước. Theo ảnh sản phẩm, Kìm nước AVATAR AV-KNC01 là loại hàm có răng để vặn ống tròn; quy cách gồm 12, 14, 18, 24, 36 và 48 inch (300 đến 1.200 mm). Kìm nước Thuỵ Điển AVATAR AV-KNC02 là kìm kiểu Thụy Điển, quy cách theo cỡ ống: 1 inch (25 mm), 1,5 inch (35 mm) và 2 inch (50 mm). Với loại hàm răng, nguyên tắc chung là hàm di động phải ôm phía chịu lực và lực kéo theo hướng hàm siết chặt thêm; nếu đặt ngược hướng, hàm sẽ trượt và làm xước ống. Với ống nhựa hoặc ống mạ cần giữ bề mặt, quấn một lớp vải hay băng keo dày giữa ống và hàm.
Kìm mỏ quạ AVATAR AV-KMQ01 là kìm mỏ quạ có quy cách 10 inch (250 mm) và 12 inch (300 mm). Loại kìm này có nhiều vị trí chỉnh độ mở để hàm luôn song song với vật, dùng cho đai ốc, đầu nối và ống cỡ nhỏ hơn.
6. Kìm rút đinh rive
Kìm rút đinh rive dùng để ghép tấm kim loại hoặc nhựa mỏng bằng đinh rút. Trên Viễn Đông có Kìm rút đinh Rive AVATAR (tay gấp) AV-KR01-1 (tay gấp), Kìm rút đinh Rive AVATAR (tay thẳng) AV-KR01-3 (tay thẳng), Kìm rút đinh Rive AVATAR xoay 360 AV-KR01-11 (xoay 360) của AVATAR và Kìm rút đinh Rive HAYNER HN-KR01-5 của HAYNER. Quy trình chung gồm bốn bước: khoan lỗ đúng đường kính đinh, đặt đinh vào đầu kìm, đưa qua hai tấm cần ghép, bóp tay cho đến khi thân đinh đứt tại điểm bẻ. Lỗ khoan quá rộng làm mối ghép lỏng, quá hẹp thì đinh không xuyên qua. Hãy xác nhận đường kính đinh mà từng mẫu kìm dùng được trên trang sản phẩm hoặc với kỹ thuật viên.
7. Kéo và kìm cắt tôn, kéo cắt ống, kéo cắt cành
Kéo cắt tôn AVATAR AV-KET01 có quy cách 10 inch (250 mm) và 12 inch (300 mm). Kìm cắt tôn AVATAR AV-KET02 là kìm cắt tôn quy cách 10 inch (250 mm) với ba kiểu: thẳng, trái và phải; kiểu trái và phải giúp cắt đường cong theo hướng tương ứng. Khi cắt tôn, giữ kéo vuông góc với bề mặt và cắt liên tục để mép không bị cuốn.
Với ống nhựa PVC nên dùng kéo cắt ống riêng như Kéo cắt ống PVC, cỡ cắt 3-35mm AVATAR AV-KE001-35 (cỡ cắt 3 đến 35 mm), Kéo cắt ống PVC, cỡ cắt 3-42mm AVATAR AV-KE003-42 (3 đến 42 mm) hoặc Kéo cắt ống PVC chuyên AVATAR AV-KE002-42 (cỡ cắt 3 đến 42 mm), vì dụng cụ cắt tôn không được thiết kế cho ống và dễ làm ống méo hay nứt. Với cây cảnh, Kéo cắt cành HAYNER HN-KEC01 là kéo cắt cành của HAYNER.
8. Kìm cộng lực và vam chữ G
Kìm cộng lực mini AVATAR AV-KCL01 là kìm cộng lực; quy cách trên trang sản phẩm gồm 8, 18, 24, 30, 36 và 42 inch (200 đến 1.050 mm). Mỏ kìm cộng lực AVATAR AV-KCL02 là đầu kìm cộng lực, quy cách 36 inch (900 mm) và 42 inch (1.050 mm). Kìm cộng lực dùng để cắt vật cứng như thanh sắt hoặc bu lông trong khả năng ghi của nhà sản xuất; tay cầm càng dài càng cần chỗ đứng vững và khoảng trống xung quanh. Luôn đeo kính bảo hộ vì mảnh kim loại có thể văng ra khi đứt.
Vam G AVATAR AV-VG01 là vam chữ G (kẹp chữ G) quy cách 4 inch (100 mm) và 6 inch (150 mm), dùng để cố định chi tiết khi khoan, hàn hay dán ghép. Đặt tấm đệm giữa đầu vít và bề mặt cần bảo vệ, siết đủ chặt chứ không siết tối đa để tránh móp vật mỏng.
9. Bảng chọn nhanh theo việc
| Việc cần làm | Nhóm dụng cụ | Mẫu tại Viễn Đông |
|---|---|---|
| Cắt dây điện, dây đồng | Kìm cắt, kìm điện | Kìm cắt AVATAR AV-KC01; Kìm điện AVATAR AV-KD01 |
| Giữ chi tiết khi hàn hoặc khoan | Kìm chết, vam chữ G | Kìm chết miệng chữ C AVATAR AV-KCC02; Vam G AVATAR AV-VG01 |
| Vặn ống tròn | Kìm nước, kìm Thụy Điển | Kìm nước AVATAR AV-KNC01; Kìm nước Thuỵ Điển AVATAR AV-KNC02 |
| Ghép tấm bằng đinh rive | Kìm rút đinh | Kìm rút đinh Rive AVATAR (tay gấp) AV-KR01-1 |
| Cắt ống PVC | Kéo cắt ống | Kéo cắt ống PVC, cỡ cắt 3-35mm AVATAR AV-KE001-35 |
| Cắt tôn mỏng | Kéo, kìm cắt tôn | Kéo cắt tôn AVATAR AV-KET01 |
| Cắt thanh sắt | Kìm cộng lực | Kìm cộng lực mini AVATAR AV-KCL01 |
10. Lỗi thường gặp làm hỏng dụng cụ
- Dùng kìm làm búa hoặc đòn bẩy, làm cong hàm và lệch chốt xoay.
- Cắt vật cứng hơn khả năng của kìm, làm mẻ lưỡi.
- Chỉ kẹp bằng mũi hàm thay vì phần sâu bên trong.
- Để dụng cụ ẩm, không tra dầu chốt xoay, dẫn đến rỉ và rơ.
- Nối dài tay cầm vượt thiết kế.
11. Bảo quản và bảo dưỡng
Sau khi dùng, lau sạch bụi và hơi ẩm, nhỏ một giọt dầu máy vào chốt xoay và cơ cấu khóa rồi bóp mở vài lần cho dầu thấm đều. Không để dụng cụ trong môi trường ẩm hoặc cạnh hóa chất ăn mòn. Với kìm dùng cho việc điện, kiểm tra lớp bọc tay cầm định kỳ; thấy nứt, rách hay tróc thì ngừng dùng cho việc điện. Lưỡi cắt mẻ nhẹ có thể mài lại đúng góc ban đầu bằng đá mịn; mẻ sâu nên thay dụng cụ.
12. Lưu ý an toàn
Đeo kính bảo hộ khi cắt vật cứng và khi dùng kìm cộng lực. Không cắt dây đang có điện. Kẹp vật chắc chắn trước khi thao tác để vật không bật ra. Khi dùng kìm chết hay vam trên chi tiết nóng, nhớ rằng nhiệt có thể làm hỏng lớp bọc tay cầm.
Câu hỏi thường gặp
Kìm điện có cắt được dây thép không?
Tùy loại và cỡ dây. Dây thép cứng hoặc có lõi thép nên dùng dụng cụ cắt chuyên dụng hoặc kìm cộng lực; cố cắt bằng kìm nhỏ sẽ làm mẻ lưỡi.
Nên chọn kiểu miệng kìm chết nào cho thợ hàn?
Nên chọn theo hình dạng chi tiết cần giữ: tấm phẳng, thanh tròn hay vật có hình dạng bất kỳ. Khi cần cố định cả cụm, vam chữ G giữ chắc hơn kìm.
Làm sao biết kéo cắt ống đã cùn?
Vết cắt bị xé, mép ống nhăn hoặc phải ấn mạnh mới cắt được là dấu hiệu lưỡi cùn. Hãy liên hệ để được hướng dẫn thay lưỡi hoặc xử lý theo từng mẫu.
Nếu đang phân vân giữa các mẫu, xem thêm bài Kìm loại nào tốt? Chọn kìm cắt, kìm chết và kìm điện đúng việc, hoặc vào danh mục kìm, kéo, vam. Cần tư vấn trực tiếp, gọi 0967 953 136.
Cần tư vấn chọn máy?
Kỹ sư Viễn Đông hỗ trợ miễn phí
Danh mục sản phẩm liên quan
Cần tư vấn chọn máy? Gọi 0967 953 136 hoặc xem Chọn máy theo công việc.
Bài viết liên quan
Cắt ống PVC đúng cách: kéo cắt ống, mép cắt sạch và lưu ý an toànHướng dẫn cắt ống PVC bằng kéo cắt ống AVATAR 3–35 mm và 3–42 mm: chọn cỡ, kỹ thuật cắt vuông góc,…
Thương hiệu AVATAR: mũi khoan, đá cắt, lưỡi cắt và ngũ kim “Chính xác, chuyên nghiệp, bền”Giới thiệu chuyên sâu thương hiệu AVATAR: mũi khoan các loại, đá cắt, đá mài, lưỡi cắt gạch và lưỡi cưa gỗ,…
Kìm loại nào tốt? Chọn kìm cắt, kìm chết và kìm điện đúng việcCách chọn kìm cắt, kìm điện, kìm chết, kìm nước, kìm mỏ quạ theo nghề và theo cỡ; checklist kiểm tra khi…