Trong các sự cố thường gặp ở công trình, mũi lắp không khớp, mũi lỏng khi khoan, hay mũi gãy chiếm một tỷ lệ đáng kể. Phần lớn nguyên nhân nằm ở chuôi mũi và đầu máy không tương thích, hoặc ở việc chọn mũi theo tên gọi thay vì theo nguyên lý làm việc. Bài này giải thích cách các loại chuôi truyền lực, những lỗi thường gặp và cách chọn mũi đúng.
1. Đầu cặp tròn: kẹp bằng ma sát
Máy khoan cầm tay thường dùng đầu cặp tròn ba ngạnh (ba má). Mũi được kẹp bằng lực ma sát khi bạn siết đầu cặp. Chuôi mũi thường là tròn hoặc có một mặt phẳng. Lực truyền từ trục máy qua đầu cặp vào mũi hoàn toàn dựa trên lực kẹp, nên đầu cặp mòn hoặc kẹp không đều sẽ làm mũi trượt và lỏng.
Cỡ đầu cặp 10 mm hoặc 13 mm là giới hạn đường kính chuôi lắp được. Trên trang sản phẩm, Máy khoan 10mm FEG EG-512 ghi khả năng khoan thép 10 mm và gỗ 25 mm, còn các máy khoan búa 13 mm như Máy khoan búa 13mm FEG EG-515 và Máy khoan búa 13mm FEG EG-517 ghi khả năng khoan thép 13 mm và gỗ 25 mm. Hãy xem thêm kiểu đầu cặp ghi trên từng mẫu và đừng ép mũi lớn vào đầu cặp nhỏ; cũng đừng dùng chuôi nhỏ lắp vào đầu lớn qua bạc đệm nếu không có bạc đúng chuẩn.
2. Chuôi SDS: rãnh khóa và búa truyền lực
SDS là hệ chuôi có rãnh khóa để mũi trượt dọc trục nhưng không quay tự do trong đầu. Khi máy khoan bê tông ở chế độ búa, cơ cấu búa đập trực tiếp vào đuôi mũi qua chuôi SDS. Chính nhờ vậy mũi nhận được lực đập lớn mà không bị xoay lệch.
Điều cần nhớ: mũi SDS chỉ lắp được vào máy có đầu SDS. Chuôi SDS-plus và SDS-max là hai chuẩn khác nhau về đường kính và rãnh. Ví dụ mũi Mũi khoan bê tông (SDS) 2 cạnh AVATAR AV-SDS02 (6×110mm, SDS 2 cạnh) dành cho máy có đầu SDS tương ứng. Mũi SDS 4 cạnh như Mũi khoan bê tông 4 cạnh (SDS) AVATAR AV-SDS04 có quy cách 6×160, 8×160, 10×160 và 12×160 mm theo trang sản phẩm.
3. Chuôi lục giác: truyền mô men và lực đập qua khóa hình
Máy đục và một số máy khoan đục dùng chuôi lục giác. Khác với SDS, chuôi lục giác truyền lực quay và lực đập qua hình dạng cạnh, không qua rãnh khóa. Mũi lục giác phải đúng cỡ với nòng máy, thường là 17mm hoặc 30mm. Mũi lắp lỏng vào nòng sẽ làm cạnh mòn nhanh, sinh tiếng lạch cạch và có thể rơi khi làm việc trên cao.
Với máy đục như Máy đục bê tông 30mm FEG EG-585 (đường kính mũi 30mm, 2.900 lần/phút), mũi phải bôi một lớp mỡ mỏng trước khi lắp và kiểm tra cạnh chuôi trước khi dùng. Mũi cong hoặc cạnh bị tròn cần thay ngay.
4. Mũi HSS: thép gió cho kim loại
HSS (High Speed Steel) là thép tốc độ cao, giữ độ cứng khi nóng tới mức tốt hơn thép carbon thường. Mũi HSS dùng để khoan sắt, inox và thép mỏng. Ví dụ Mũi khoan Inox, Thép (HSS) AVATAR AV-HSS là mũi HSS AVATAR cho kim loại. Khi khoan thép, các yếu tố quyết định tuổi thọ mũi là tốc độ, lực tì, và làm mát.
- Tốc độ: mũi càng lớn càng cần tốc độ thấp. Mũi 10mm thường chạy ở tốc độ trung bình, không phải tốc độ tối đa của máy.
- Lực tì: tì đều, không ép. Ép mạnh làm mũi nóng và ram, mất độ cứng.
- Làm mát: bôi dầu cắt hoặc dầu bôi trơn khi khoan thép dày, và rút mũi thoát phoi thường xuyên.
5. Lỗi thường gặp và nguyên nhân
| Hiện tượng | Nguyên nhân thường gặp | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Mũi lỏng, rung khi khoan | Đầu cặp mòn, siết không chặt | Siết lại đầu cặp, thay đầu cặp nếu mòn |
| Mũi không vào chuôi máy | Sai chuẩn chuôi (SDS hoặc lục giác) | Chọn đúng chuôi theo máy |
| Mũi nóng, đổi màu xanh | Tốc độ quá cao, thiếu làm mát | Giảm tốc độ, bôi dầu, nghỉ giữa các lỗ |
| Mũi gãy ở cổ | Ép quá mạnh, lệch trục | Giữ máy thẳng, giảm lực tì |
| Lỗ loe lớn hơn mũi | Mũi cong hoặc chuôi lỏng | Thay mũi, kiểm tra chuôi |
6. Chọn mũi theo ba câu hỏi
- Máy của tôi có chuôi gì? Đầu cặp tròn, SDS hay lục giác.
- Vật liệu là gì? Gỗ, sắt, inox, bê tông hay gạch.
- Cỡ lỗ hoặc chiều dài cần thiết? Đường kính và độ sâu quyết định cỡ mũi và chiều dài mũi.
Với khoan kính, dùng mũi chuyên dụng như Mũi khoan kính đa năng chân lục giác AVATAR AV-MKK01 (chân lục giác), tốc độ thấp và lực tì nhẹ để tránh nứt kính. Xem thêm danh mục mũi khoan, mũi khoét.
7. Bảo quản mũi để dùng lâu
Lau sạch mũi sau khi dùng, cất trong hộp khô để tránh rỉ. Mũi SDS và lục giác nên tra một lớp mỡ mỏng ở chuôi. Đánh dấu mũi đã mòn để không dùng nhầm cho việc chính xác. Mũi tốt và chuôi đúng là hai yếu tố giữ cho lỗ khoan đúng cỡ và đúng vị trí.
8. Chiều dài mũi và độ sâu lỗ
Chiều dài mũi phải lớn hơn độ sâu lỗ cần khoan, đồng thời để lại đủ phần chuôi nằm trong đầu cặp hoặc đầu SDS. Thông thường nên có khoảng cách an toàn để đầu chuôi không chạm vào bề mặt khi khoan xong. Với lỗ sâu trong bê tông, mũi dài làm lực đập bị hao hụt ở đầu xa nên cần rút mũi ra làm sạch lỗ theo chu kỳ. Ở những lỗ quá sâu so với chiều dài mũi, thay vì ép thêm lực, hãy dùng mũi dài hơn hoặc khoan hai lần với hai cỡ.
Đường kính mũi cũng cần chọn theo chi tiết sẽ lắp vào. Tắc kê có bảng cỡ mũi riêng; lỗ lớn hơn cỡ tắc kê làm tắc kê lỏng, lỗ nhỏ hơn làm tắc kê không vào được. Khi làm việc hàng loạt, nên khoan thử một lỗ và kiểm tra bằng tắc kê thật trước khi khoan cả tường.
9. Mũi mòn: dấu hiệu và thời điểm thay
Mũi bê tông mòn thể hiện ở đầu cắt bị tròn, răng hợp kim mẻ hoặc tốc độ khoan giảm rõ dù lực tì không đổi. Mũi HSS mòn thể hiện ở lưỡi cùn, phoi nhỏ và bụi thay vì phoi xoắn, và cần tì mạnh hơn mới ăn. Khi thấy các dấu hiệu này, nên thay mũi thay vì cố làm tiếp, vì mũi mòn làm tăng nhiệt, giảm chất lượng lỗ và dễ gây kẹt. Với đội thợ làm nhiều, nên có hai đến ba mũi cùng cỡ để luân phiên và mài lại theo đúng hình dáng ban đầu khi cần.
10. Chuẩn bị bề mặt và làm sạch lỗ
Trước khi khoan, nên làm sạch bề mặt, đánh dấu tâm bằng chấm nhọn và kiểm tra đường đi ống, dây dưới bề mặt. Sau khi khoan, dùng ống thổi hoặc bơm hơi để làm sạch bụi trong lỗ, đặc biệt với tắc kê hóa chất hoặc keo bám dính. Lỗ có bụi đọng sẽ làm giảm lực bám của tắc kê và là nguyên nhân của nhiều lỗi lỏng sau này.
Lưu ý an toàn
Luôn rút nguồn hoặc tháo pin trước khi thay mũi. Dùng mũi đúng loại với vật liệu; mũi bị nứt hoặc cong phải loại bỏ. Khi khoan bê tông hoặc kính, đeo kính bảo hộ và khẩu trang chống bụi silic. Không khoan trên thang không chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp
Mũi SDS có dùng cho máy khoan thường được không?
Không. Máy khoan thường dùng đầu cặp tròn, không có rãnh khóa SDS. Để khoan bê tông bằng mũi SDS cần máy có đầu SDS.
Vì sao mũi HSS nóng nhanh khi khoan thép?
Do tốc độ cao, lực tì mạnh và không làm mát. Giảm tốc, bôi dầu và rút mũi thoát phoi sẽ kéo dài tuổi thọ.
Có cần thay đầu cặp khi mũi trượt không?
Nên kiểm tra. Nếu siết đầu cặp chặt mà mũi vẫn trượt, các ngạnh đã mòn và cần thay.
Cần tư vấn mũi và máy phù hợp? Gọi 0967 953 136 hoặc xem danh mục mũi khoan.
Cần tư vấn chọn máy?
Kỹ sư Viễn Đông hỗ trợ miễn phí
Danh mục sản phẩm liên quan
Cần tư vấn chọn máy? Gọi 0967 953 136 hoặc xem Chọn máy theo công việc.
Bài viết liên quan
Mũi khoan HSS, SDS, tường, kính: chọn đúng mũi cho từng vật liệuChọn mũi khoan theo vật liệu: mũi HSS cho thép và inox, mũi tháp, mũi khoan tường chân vát, mũi bê tông…
Thương hiệu AVATAR: mũi khoan, đá cắt, lưỡi cắt và ngũ kim “Chính xác, chuyên nghiệp, bền”Giới thiệu chuyên sâu thương hiệu AVATAR: mũi khoan các loại, đá cắt, đá mài, lưỡi cắt gạch và lưỡi cưa gỗ,…
Công dụng các loại máy khoan cầm tay: khoan gì, chọn loại nàoCông dụng các loại máy khoan cầm tay: khoan điện thường, khoan búa, khoan 2 trong 1, khoan bê tông và khoan…