Máy mài góc là một trong những dụng cụ cầm tay gây tai nạn nhiều nhất nếu dùng sai: đá vỡ văng, máy giật ngược, tia lửa gây cháy, bụi kim loại vào mắt, tay chạm vào đá đang quay. Phần lớn tai nạn đến từ vài sai lầm quen thuộc, và đều tránh được bằng thao tác đúng. Bài này hướng dẫn trọn quy trình sử dụng an toàn, từ chọn đá, lắp đá, chuẩn bị, thao tác cắt và mài, đến bảo trì. Thông tin máy và đá lấy từ trang sản phẩm FEG, GOMES, AVATAR và HAYNER; các nguyên tắc an toàn là kiến thức chung của nghề cơ khí.
1. Chọn đá đúng trước khi làm gì
Mỗi máy có cỡ đá tối đa và tốc độ không tải: Máy mài 100mm(Công tắc thân) FEG EG-912B (đá 100 mm, 12.000 vòng/phút), Máy mài tay dài 100mm FEG EG-919 (100 mm, 11.000 vòng/phút), Máy mài 125mm FEG EG-925B (125 mm, 9.500 vòng/phút). Đá phải đúng cỡ, đúng lỗ trục, và có tốc độ tối đa cho phép lớn hơn hoặc bằng tốc độ không tải của máy. Đá cắt dùng để cắt, đá mài dùng để mài; đừng đổi vai. Xem chi tiết ở bài Đá cắt, đá mài, nhám: chọn đúng cách và Đá cắt loại nào tốt?.
2. Trang bị bảo hộ
| Rủi ro | Trang bị |
|---|---|
| Mảnh đá, tia lửa, phoi kim loại | Kính bảo hộ, tốt nhất là kèm mặt nạ che mặt |
| Bụi kim loại và bụi đá | Khẩu trang chống bụi phù hợp |
| Tiếng ồn | Chụp tai hoặc nút tai |
| Tia lửa, nhiệt, vật sắc | Găng tay chịu nhiệt vừa tay, quần áo dài bằng vải khó cháy |
| Vật rơi vào chân | Giày bảo hộ |
Tóc dài phải buộc gọn; không đeo trang sức, dây đeo thẻ hay khăn ở gần máy.
3. Kiểm tra máy và đá trước khi lắp
- Rút phích điện trước khi lắp hoặc thay đá.
- Kiểm tra máy: vỏ, dây điện, phích cắm, công tắc.
- Kiểm tra đá bằng mắt: không nứt, không mẻ, không biến dạng, không ẩm.
- Kiểm tra che chắn (guard) có nguyên vẹn và lắp đúng hướng, phần che hướng về phía người dùng.
- Lắp tay cầm phụ chắc chắn.
4. Lắp đá đúng cách
- Lắp vòng đệm dưới, đặt đá vào, lắp vòng đệm trên và đai ốc đúng chiều.
- Khóa trục bằng nút khóa, siết đai ốc bằng chìa chuyên dụng, siết đủ chặt không quá lực.
- Nhả nút khóa trục; quay thử đá bằng tay để chắc không cọ vào che chắn.
- Cắm điện, cho máy chạy không tải khoảng một phút theo hướng an toàn, đứng lệch khỏi mặt phẳng quay của đá, để kiểm tra đá không rung và không có tiếng lạ.
5. Tư thế và cách cầm máy
- Đứng vững, hai chân rộng bằng vai, thân lệch khỏi mặt phẳng quay của đá.
- Giữ máy bằng hai tay: một tay ở tay cầm chính có công tắc, một tay ở tay cầm phụ.
- Hướng tia lửa ra xa người và vật dễ cháy.
- Kẹp chặt vật cần cắt hoặc mài, không giữ vật bằng tay trần.
- Chỉ bật máy khi đá chưa chạm vật; cho đá đạt tốc độ đầy đủ rồi mới tiếp xúc.
6. Phòng giật ngược (kickback)
Giật ngược xảy ra khi đá bị kẹt hoặc vướng đột ngột, khiến máy bị văng ngược về phía người dùng. Cách phòng: giữ máy chắc bằng hai tay, không cắt cong trong rãnh hẹp, không ép nghiêng đá, chống đỡ vật để vật không kẹp đá khi cắt xong, và dùng đá đúng loại. Nếu đá kẹt, tắt máy và đợi đá dừng hẳn mới xử lý.
7. Cắt đúng kỹ thuật
- Đánh dấu đường cắt, đặt đá lên vị trí với góc thẳng đứng.
- Cắt nhẹ nhàng, để đá tự cắt; không ép mạnh.
- Giữ đá theo một mặt phẳng, không bẻ lắc hay uốn.
- Với vật dày, cắt từ từ theo đường đã đánh dấu, chia làm nhiều lượt nếu cần.
- Khi cắt xong, nhấc máy ra khỏi vật trước khi tắt, để đá dừng tự do.
8. Mài đúng kỹ thuật
- Dùng đá mài dày; góc tiếp xúc khoảng vài chục độ so với bề mặt theo hướng dẫn của hãng đá.
- Di chuyển máy đều, không dừng một chỗ để tránh làm mòn, phát nhiệt.
- Không dùng mặt bên của đá cắt để mài.
- Với đĩa nhám xếp và bát mài, dùng đúng đệm và tốc độ phù hợp; máy có nấc tốc độ như EG-914S hữu ích khi đánh bóng.
9. Phòng cháy và bụi
Tia lửa kim loại có thể bắn xa nhiều mét. Dọn vật dễ cháy khỏi khu vực, có sẵn bình chữa cháy khi làm việc ở nơi có nguy cơ, và che chắn vật liệu dễ cháy. Với bụi, dùng khẩu trang chống bụi và hút bụi khi có thể; mài đá, bê tông tạo bụi silica nguy hại cho phổi.
10. Sai lầm nguy hiểm thường gặp
- Tháo che chắn của máy để thao tác dễ hơn.
- Dùng đá quá cỡ hoặc đá đã nứt, mẻ.
- Giữ máy bằng một tay hoặc không dùng tay cầm phụ.
- Cắt khi vật chưa được kẹp chắc.
- Đặt máy xuống khi đá còn quay.
- Dùng máy khi đang đứng nơi trơn hoặc không ổn định.
11. Bảo trì sau khi dùng
Rút điện, lau bụi ở khe thông gió và che chắn; kiểm tra đá còn hay mòn, tháo đá hư; kiểm tra dây điện và công tắc; cất máy nơi khô ráo, đặt đá nằm phẳng.
Danh sách kiểm tra đầu ca
- Vỏ máy, dây điện và phích cắm nguyên vẹn.
- Che chắn đúng vị trí, chắc chắn.
- Tay cầm phụ lắp chắc.
- Đá đúng cỡ, còn nguyên, có tốc độ cho phép phù hợp với máy.
- Đai ốc siết đúng cách, đá không chạm che chắn.
- Đã chạy không tải thử và không có rung hay tiếng lạ.
- Đã mặc đủ bảo hộ: kính, khẩu trang, bảo vệ tai, găng, giày.
- Khu vực làm việc gọn, không có vật dễ cháy gần đó.
- Vật cần cắt hoặc mài đã được kẹp chắc.
- Có người hỗ trợ hoặc phương tiện liên lạc khi làm việc một mình ở nơi nguy hiểm.
Xử lý các tình huống thường gặp
| Tình huống | Cách xử lý |
|---|---|
| Đá kẹt trong rãnh cắt | Tắt máy, đợi đá dừng hẳn, nới vật hoặc xoay vật để giải phóng đá; không giật máy ra khi đá còn quay |
| Máy rung mạnh | Dừng ngay, rút điện, kiểm tra đá có nứt, mẻ hoặc lắp lệch không |
| Tia lửa bắn vào quần áo | Dừng máy, dập lửa nếu cháy, kiểm tra trang phục; dùng quần áo khó cháy |
| Đá vỡ | Dừng máy, kiểm tra người xung quanh có bị thương không, thay đá và tìm nguyên nhân (quá cỡ, ẩm, ép nghiêng) |
| Máy phát ra mùi khét | Tắt máy, rút điện, để nguội, không dùng tiếp cho đến khi kiểm tra |
Năm quy tắc không bao giờ vi phạm
- Không tháo che chắn.
- Không dùng đá quá cỡ hoặc đá hư.
- Luôn giữ máy bằng hai tay.
- Luôn mặc đủ bảo hộ.
- Luôn rút điện trước khi thay đá.
Làm việc một mình: những điều cần lưu ý thêm
Khi làm việc một mình với máy mài góc, rủi ro tăng vì không có ai hỗ trợ ngay khi sự cố xảy ra. Hãy báo cho người khác biết bạn đang làm việc ở đâu, giữ điện thoại trong tầm với, chuẩn bị sẵn bộ sơ cứu và bình chữa cháy, và tránh làm việc khi mệt hoặc thiếu tập trung. Nếu công việc đòi hỏi đứng trên cao, hãy dùng giàn giáo hoặc thang ổn định và không mài một tay khi đang leo.
Câu hỏi thường gặp
Có nên dùng máy mài góc không có che chắn không?
Không. Che chắn là bộ phận bảo vệ quan trọng; không tháo bỏ.
Bao lâu phải thay đá cắt?
Khi đá mòn gần sát mặt bích, nứt, mẻ hoặc ẩm. Không cố dùng đá đã hư.
Làm gì khi đá kẹt?
Tắt máy, rút điện, chờ đá dừng hẳn rồi mới xử lý. Không cố giật máy ra.
Xem thêm Máy mài góc loại nào tốt? hoặc gọi 0967 953 136.
Cần tư vấn chọn máy?
Kỹ sư Viễn Đông hỗ trợ miễn phí
Danh mục sản phẩm liên quan
Cần tư vấn chọn máy? Gọi 0967 953 136 hoặc xem Chọn máy theo công việc.
Bài viết liên quan
Hướng dẫn cắt sắt đúng kỹ thuật bằng máy cắt bàn và máy cắt cầm tayHướng dẫn cắt sắt đúng kỹ thuật bằng máy cắt sắt 355 mm và máy mài góc: kẹp vật, chọn đá, cắt…
Đá cắt loại nào tốt? Chọn đá cho sắt, inox và bê tôngCách chọn đá cắt cho thép và inox: đối chiếu đường kính, độ dày và lỗ trục với máy mài và máy…
Máy mài góc loại nào tốt? Chọn 100mm, 125mm và kiểu công tắcCách chọn máy mài góc: so sánh máy mài 100 mm và 125 mm của FEG và GOMES theo cỡ đá, công…